REKLAMA
Anywhere logo

Kobieta pod presją

2017-06-28
...

Aquariusa otwiera kolaż czarno-białych fotografii Recife – jednej z największych brazylijskich metropolii, gospodarczego i turystycznego centrum stanu Pernambuco. Miasto to zajmuje szczególne miejsce w twórczości reżysera Klebera Mendonca Filho, który osadził w nim akcję także swoich poprzednich filmów: dokumentalnego Recife Frio (2009) i fabularnych Sąsiedzkich dźwięków (2012). Demonstrowany przez Brazylijczyka lokalny patriotyzm nie jest przy tym nachalny ani ortodoksyjny. Filho pokazuje swoje miejsce urodzenia jako miasto kontrastów, w którym swoistą linię demarkacyjną oddzielającą biedę od bogactwa stanowi kanałowy odpływ na złotej plaży Boa Viagem.

Niech nikogo nie zwiedzie tajemniczy, zaczerpnięty z łaciny tytuł. Aquarius to nazwa pięknej willi położonej tuż nad oceanem, a sam film nie jest typową dla kina latynoamerykańskiego poetycką wizją, lecz kameralnym dramatem o walce jednostki z korporacyjnym molochem. Clara Amorim de Pelu jest ostatnią mieszkanką zbudowanego na początku XX wieku budynku, który - usytuowany w rajskiej lokalizacji - szybko przyciąga inwestorów chcących zamienić wiekowego Aquariusa w kolejny szklany drapacz chmur. Dla temperamentnej rezydentki bezcenne lokum jest jednak czymś więcej niż tylko zbiorem nostalgicznych czterech ścian; to przestrzeń, podobnie jak miasto, z którą bohaterka żyje w symbiozie, wychowała w niej troje dzieci i przeżyła najlepsze lata życia ze swoim nieżyjącym od lat mężem. Gdy deweloper próbuje skłonić ją do wyprowadzki, Clara odpowiada, że aby dostać się do mieszkania, budowlańcy będą musieli wynieść z budynku jej ciało.

aqarius

Motyw przestrzeni charakteryzującej i wpływającej na lokatorów scala Aquariusa ze wspomnianymi już Sąsiedzkimi dźwiękami. W pierwszej fabule podglądaliśmy mieszkających „po drugiej stronie” Recife, którzy na luksusowym osiedlu walczą z podejrzaną firmą ochroniarską próbującą założyć monitoring. Ludzie z zewnątrz paradoksalnie wywołują poczucie niepokoju, bo przed czym tak naprawdę chcą bronić mieszkańców po wtargnięciu do ich zamkniętego środowiska? Reżyser stworzył wówczas wymowny portret niepewnej społeczności betonowej dżungli, podkreślając jednocześnie, jak immanentnym elementem naszej tożsamości jest miejsce zamieszkania.

W Aquariusie Clara z systemem walczy w pojedynkę, w stylu charakterystycznym dla przedstawicielki klasy wyższej. Bohaterka jest 65-letnią krytyczką muzyczną kończącą właśnie prace nad swoją kolejną książką. To kobieta-wulkan, wciąż przepełniona naturalnym erotyzmem, nieposkromiona dusza, zdolna jednocześnie do wrażliwości i empatii. Filho konstruuje na ekranie nader złożoną psychologicznie postać z przeszłością, która – choć nie ma nic wspólnego z figurą idealnej matki – na pierwszym miejscu stawia rodzinę. Wyeksponowanie towarzyszącej bohaterce aury nieoczywistości stanowi głównie zasługę mistrzowskiej interpretacji Soni Bragi, której zniuansowana kreacja zasługuje na zupełnie osobny tekst. Filho subtelnie gloryfikuje - fizyczną i mentalną - kobiecą dojrzałość, wraz z towarzyszącą temu stanowi ambiwalencją, kiedy z jednej strony oglądamy naznaczone chorobą ciało, a z drugiej niesamowicie namiętną scenę seksu.

Swoich bliskich Clara gości w pełnym pamiątek mieszkaniu, symbolu pamięci. Bohaterka traktuje mieszkanie niczym świątynię, w której zamiast rodzinnych zdjęć na ścianach, rolę artefaktów pełni plakat „Barry’ego Lyndona” i zbierane przez lata winyle. Muzyka, choćby z racji wykonywanego przez kobietę zawodu, odgrywa w Aquariusie niezwykle istotną rolę. Przede wszystkim stanowi ona dowód obecnej w życiu bohaterki ciągłości. W prologu młoda Clara wraz z przyjaciółmi wsłuchuje się w dźwięki Another One Bites the Dust Queen. Dekady później, w ramach odwetu na głośną imprezę sąsiadów, rozkręci Fat Bottomed Girl. Zestawienie tych dwóch chwil pozwala zrozumieć, że jednym z najważniejszych elementów filmu pozostaje refleksja nad naturą ludzkiej pamięci. Zawarta jest w przedmiotach przekazywanych z pokolenia na pokolenie, ścianach Aquariusa, ulicach Recife. Przy okazji stanowi także dookreślenie portretu bohaterki, której zanurzona w przeszłości analogowa dusza zrobi wiele, by przetrwać w cyfrowym świecie.

Determinacja Clary w walce z systemem może skojarzyć się z niezłomnością charakteryzującą protagonistę filmu Kena Loacha - Ja, Daniel Blake (2016). Może zasmucić fakt, że spośród tych dwóch, różnych, lecz jednakowo zaangażowanych społecznie wizji, canneńskie jury wybrało przed rokiem akurat propozycję zasłużonego Brytyjczyka. Niezależnie od festiwalowych rozstrzygnięć, Aquarius to typ filmu, który może zapisać się w pamięci widzów na całe lata.

Tekst: Piotr Szczyszyk

Dystrybutorem filmu jest Aurora Films

REKLAMA
REKLAMA