Łukasz Simlat – Jest sens wyjść z domu i spotkać drugiego człowieka

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Alicja Pruszyńska: Łukaszu, czy festiwal filmowy w Gdyni to dla ciebie przede wszystkim czas spotkań z widzami i odbiorcami twojej pracy, czy udaje ci się też znaleźć przestrzeń, żeby samemu poczuć się widzem? Domyślam się, że harmonogram jest napięty i trudno o taki moment.

Łukasz Simlat: Trudno znaleźć na to czas, bo przyjeżdża się tu przede wszystkim po to, żeby promować filmy, w których się występuje. Szczerze mówiąc, od kilku dobrych lat, a może nawet od dekady, nie udało mi się obejrzeć na festiwalu niczego poza obowiązkowym pokazem własnego filmu. Żeby znaleźć chwilę dla siebie, trzeba by przyjechać na cały tydzień, a to nie takie proste. Wiązałoby się to z rezygnacją z innych zobowiązań zawodowych, spektakli w macierzystym teatrze i tak dalej.

Rzeczywiście, wszystko bardzo przyspieszyło. Pojawiło się mnóstwo platform i produkcji. Kiedy kończyłem szkołę, przyjechałem na festiwal po raz pierwszy, chyba w 2003 roku. Wtedy powstawało rocznie około trzydziestu-czterdziestu filmów i większość z nich miała szansę trafić do konkursu w Gdyni. Dziś produkcji jest znacznie więcej, konkurencja jest większa, a kalendarze coraz bardziej wypełnione.

Alicja Pruszyńska: Wspomniałeś o licznych platformach streamingowych. Czy wciąż znajdujesz czas, żeby chodzić do kina?

Łukasz Simlat: Lubię chodzić do kina. Zniechęca mnie jedynie niesubordynacja widowni, która czasami przeszkadza mi w odbiorze filmu. Lubię w nim zanurkować, dać się pochłonąć, pozwolić, żeby mnie zabrał. Chcę uwierzyć w proponowaną mi rzeczywistość, zapomnieć o świecie i własnych problemach.

Tymczasem chrupanie, szeleszczenie czy siorbanie sprowadza mnie z powrotem do teraźniejszości. To trochę tak jak podczas spektaklu, kiedy aktor próbuje się skupić i odciąć od świata, żeby stworzyć własną bańkę. W pewnym momencie, gdy już zanurzy się w rzeczywistości scenicznej, może na przykład dostrzec na widowni konkretną twarz, której wcześniej nie zauważył. I to natychmiast sprowadza go na ziemię. Nagle czar pryska. To bardzo prozaiczne rzeczy, ale w moim przypadku potrafią skutecznie odwrócić uwagę.

Dlatego staram się nadrabiać filmowe zaległości w domu, choć to też trudne. Jeszcze kilka lat temu byłem na bieżąco, a teraz nie nadążam z oglądaniem kolejnych produkcji. To pokazuje, jak bardzo rozrósł się ten biznes – nie tylko w Polsce, ale na całym świecie.

Alicja Pruszyńska: Ciekawe, że mówisz o zamykaniu się w bańce podczas oglądania filmu czy spektaklu. A jakim jeszcze jesteś widzem? Podchodzisz do kina analitycznie, zwracasz uwagę na techniczne szczegóły czy przede wszystkim jesteś otwarty na nowe spojrzenie?

Łukasz Simlat: Przede wszystkim jestem otwarty na nowe spojrzenie. Dlatego sięgam po różne produkcje, które trafiają na afisz, są wyróżniane jako wartościowe i zdobywają nagrody na festiwalach. Zresztą na tym między innymi polega ta selekcja.

Uwielbiam kino europejskie i staram się je śledzić, bo wielokrotnie daje mi odpowiedzi, które mogę wykorzystać w swojej pracy. Kiedy czytam scenariusz, pojawia mi się jakiś rodzaj rekomendacji, kompletnie nieprzystającej tematycznie, ale zapamiętałem z niej na przykład przekorne podejście do jakiegoś zadania albo sposób, w jaki aktor zinterpretował scenę. Takie rozwiązanie potrafi otworzyć mi oczy, zwłaszcza gdy pojawia się emocja, która nie wynika bezpośrednio z zapisu scenariuszowego. Przecież człowiek ma prawo reagować na różne sposoby.

Interesują mnie również zmiany w narracji filmowej i serialowej. To, jak kino się rozwija, jak inaczej rozkładają się timingi, jak działają poszczególne momenty i suspens. To wszystko motywuje mnie do pracy.

Jestem jednak także widzem, który wyłapuje różnego rodzaju błędy i niedociągnięcia, na przykład brud będący pozostałością po pracy na planie. Lubię takie rzeczy. Zawsze przypomina mi się film Amelia. Pamiętasz, jak bohaterka chodziła do kina i wyłapywała takie szczegóły, na przykład muchę przechodzącą po obiektywie kamery? Jestem więc również krytycznym widzem, bo dość szybko zauważam błędy.

Alicja Pruszyńska: Cieszę się, że wspomniałeś o otwartości na nowe spojrzenia. Czy polskie kino wciąż cię zaskakuje?

Łukasz Simlat: Tak, i to bardzo pozytywnie. Cieszy mnie, że w tegorocznym konkursie jest tak wiele nazwisk młodych ludzi i debiutantów. Młodość niesie ze sobą otwartość, szczególnie kiedy młodzi ludzie spotykają się w mniejszych grupach. Pamiętam to ze swoich czasów, kiedy pracowaliśmy nad filmami dyplomowymi – to jest rodzaj pewnej energii.

Chciałbym spotykać się z młodymi twórcami, bo nie tylko oni mogą się czegoś nauczyć ode mnie, ale również ja od nich. Potrzebuję takiego odświeżenia. Wydaje mi się, że na tym polega ten zawód. Narracje i punkt spojrzenia pokazywane nam przez kino szybko się zmieniają, dlatego trzeba śledzić kino, żeby jako aktor zachować plastyczność.

Moje aktorstwo również się zmienia. Może nie z dnia na dzień, ale z roku na rok. Trzeba umieć dostosować środki wyrazu do tego, co proponuje reżyser, i do konkretnego rodzaju narracji. Jeśli pracujemy nad subtelnym filmem, w którym rzeczywistość jest niemal paradokumentalnie podglądana, nie mogę używać grubszej kreski ani przesadzać z ekspresją. To nie jest ta konwencja. Oglądając filmy, człowiek „opakowuje się” w rodzaj bagażu, świadomości i nauki dla siebie. To moja potrzeba. Gdybym tego nie robił, jak miałbym coś proponować, nie wiedząc, co dzieje się wokół mnie?

Alicja Pruszyńska: Czyli otwartość i pokora są w tym wszystkim kluczowe.

Łukasz Simlat: Oczywiście, że tak.

Alicja Pruszyńska: Nie bez powodu rozmawiamy o nowym spojrzeniu i otwartości na młode kino. Przyjechałeś na festiwal z filmem „Ma to sens”, który znalazł się w konkursie Perspektywy. To ciekawa i ważna pozycja. Co cię w niej ujęło? Już po przeczytaniu scenariusza poczułeś, że ten projekt ma sens?

Łukasz Simlat: Przede wszystkim przekonał mnie film Pawła „Życia dla Początkujących”, chyba z zeszłego roku. To jest przede wszystkim niepolskie spojrzenie. To komediodramat, który pracuje kontekstem. Jeżeli ktoś chce robić takie filmy, to zaczyna poszerzać nasz rynek.

Wiem, że dla komediodramatu brak zrozumienia bywa powszechny. Wiem o tym, bo pracowałem przy innym filmie o podobnym charakterze, który opowiada o bardzo trudnym temacie, ale jest jednocześnie śmieszny, bo taki jest otaczający nas kontekst. Pamiętam, że pojawiały się pytania do reżysera: możemy dać pieniądze na ten film, ale czy on ma być śmieszny? To oczywiście wiąże się z ryzykiem marketingowym i sprzedażowym, ale smutne jest to, że już na samym początku ktoś pyta, czy należy historię opowiedzieć na smutno, czy na wesoło. Jakby nie miał świadomości, że te tematy można godzić, tak jak w życiu. Wielokrotnie sytuacja bardzo smutna i przerażająca najpierw wywołuje w nas śmiech, a dopiero po chwili dociera do nas, co właściwie się wydarzyło. Takie jest życie. Uwielbiam skandynawskie spojrzenie na film, zwłaszcza duńskie.

Alicja Pruszyńska: Od razu pomyślałam o „Manchester by the Sea” i filmach utrzymanych w podobnym tonie.

Łukasz Simlat: „Manchester by the Sea” to już dramat, ale faktycznie – film prekursorski, kamień milowy, jeden z ważnych punktów w skarbczyku rzeczy, które mnie inspirują. To wzorzec minimalizmu aktorskiego, który zaproponował Casey Affleck. Uwielbiam jego aktorstwo. Wszystko się tam zgrało: temat, muzyka, rodzaj spojrzenia, zdjęcia i kreacje aktorskie. Oscar był w pełni zasłużony.

Lubię też duńskie filmy, takie jak „Ostatni Wiking” czy „Jeźdźcy sprawiedliwości” z Madsem Mikkelsenem i całą plejadą duńskich aktorów. Pojawiają się w nich sceny przerażające ze względu na kontekst. Wiemy, że ktoś był molestowany w dzieciństwie, a reaguje w taki sposób, że ja jako widz jednocześnie się śmieję i płaczę. Jestem wtedy razem z tym bohaterem, współczuję mu, a on sam się przede mną obnaża. I to wszystko jest zapisane w scenariuszu. Nie można napisać smutnego filmu, a potem na planie zastanawiać się, jak zrobić z niego coś zabawnego, żeby lepiej się sprzedał. Wszystko trzeba odpowiednio przygotować już na etapie pisania. Puenty wynikają z kontekstu, konstrukcji scenariusza, odpowiedniego timingu i wielu innych elementów.

W scenariuszu Pawła ujęło mnie to, że poza samą historią bohatera dostrzegłem przestrzeń, w której mogłem zrobić z tą rolą coś więcej. Nałożyć na nią własny filtr, żeby dać wyraz temu, co zostało zapisane w scenariuszu. Takie rzeczy mnie cieszą, bo aktor zostaje z poczuciem, że zrobił coś więcej. Że również czegoś się o sobie dowiedział, wyciągnął wnioski i przekroczył kolejną granicę w swoim emploi, zamiast skostnieć i się usztywnić. W pewnym sensie się obnażył, a ja bardzo to lubię.

Wierzę, że kiedy aktor się obnaża, widz wie i czuje, że wydarzyło się coś prawdziwego. I że było to przeżycie wyłącznie dla niego, a nie dla aktora.

Alicja Pruszyńska: To chyba właśnie jest odważne kino, prawda?

Łukasz Simlat: Myślę, że każde kino jest odważne.

Alicja Pruszyńska: Wspominaliśmy, że to komediodramat, w którym humor pojawia się w nieoczywistych momentach i w nieoczywisty sposób. Gdzie znaleźć balans? Jak opowiadać o trudnych tematach lekko, czasem zabawnie, ale jednocześnie nie przesadzić w żadną stronę?

Łukasz Simlat: To nie jest mój areał, ale chyba odpowiedzią jest dobry pomysł na scenariusz. Taki kręgosłup, który paradoksalnie łączy ze sobą coś bardzo odległego. Przebieg fabularny i nagle dostawiona do niego emocja tworzą kontrast. Jednocześnie coś wydobywają, uzewnętrzniają i pokazują nam pewne rzeczy jak w soczewce. Aktorzy mają wtedy szansę stworzyć ciekawe role, czasem kompletnie niepasujące do przedstawionego świata. Mogłoby się wydawać, że dany człowiek powinien postępować zupełnie inaczej, a jednak widzimy, że boksuje w miejscu. Jest niejako skazany na określony sposób życia, choć wiemy, co powinien zrobić, żeby coś zmienić.

Myślę, że właśnie to są dobre scenariusze: jednocześnie płaczemy, śmiejemy się, ale też wyciągamy wnioski i czegoś się uczymy. Jeśli to wszystko wydarza się w ciągu dziewięćdziesięciu czy stu dwudziestu minut filmu, bardzo mnie to cieszy. Wtedy jako człowiek zostaję z czymś.

Odwaga w opowiadaniu o czymś intymnym i prywatnym, wydobywaniu czegoś, o czym wiemy, że zaboli – albo nas, albo widza, który będzie mógł się w tym przejrzeć – jest oznaką odwagi i wielkości. Poddanie się kamerze, skupienie na tym, co tu i teraz, wyrzucenie z siebie jakiejś prawdy, która zostanie utrwalona i już nigdy nie zginie. Ten rodzaj podpatrzonej prawdy i siły, która z niej płynie, nie zginie. Chyba że stracimy ostatnią kopię filmu.

Alicja Pruszyńska: Ważne jest też to, że choć temat filmu bywa smutny i przygnębiający, cała historia nie opowiada o beznadziei.

Łukasz Simlat: Tak, staramy się pokazywać bohaterów w taki sposób, żeby widz od początku miał poczucie, że to światełko gdzieś tam jest. Nasza obecność w tej historii powinna pomóc bohaterowi odnaleźć wyjście z tunelu.

To właśnie jest wielkość scenariusza. Jako aktor, czytając tekst, wiem, że ta historia powinna skończyć się happy endem. Ale żeby do niego dojść, muszę pokazać widzowi wszystkie brutalne konsekwencje takiego życia. Każdy z nas niesie przecież jakiś własny krzyż. Czasem wystarczy, że druga osoba nas szturchnie, żebyśmy ruszyli w kierunku właściwych drzwi. Myślę, że tak to działa. Jeśli aktor potrafi to wyczytać, ma możliwość wydobycia z bohatera pewnych rzeczy.

Bardzo ujęło mnie to, co powiedziała scenarzystka filmu „Ma to sens”. Przyznała, że kiedy pisała mojego bohatera, widziała go zupełnie inaczej. Dopiero później, na ekranie, zobaczyła, że można było dodać mu wiele innych rzeczy. To nie jest tylko moja zasługa. To kwestia wielowarstwowości: kostiumu, charakteryzacji i pomysłu na tego człowieka. 

Alicja Pruszyńska: Porozmawiajmy trochę o twoim bohaterze, Gryfiku. To film o osobach, które próbują wyjść na prostą. Jak myślisz, człowiek może zrobić to w stu procentach sam, czy jednak potrzebuje drugiej osoby, tak jak Gryfik, który daje innym drugą szansę?

Łukasz Simlat: Jest w filmie taka scena, w której mój bohater opieprza postać graną przez Jędrka Hycnara, mówiąc mniej więcej: „To jest miejsce, w którym ludziom dajemy drugą szansę, czasami trzecią, a czasami nawet czwartą”. Tym prostym zabiegiem, dodając taki gest interpretacyjny do tekstu, stawiam widza w poczuciu, że Gryfik przeszedł podobną drogę. Uświadomił sobie, że sam nie należy nawet do drugiej czy trzeciej kategorii – jest czwartą. W związku z tym widz zaczyna nam kibicować w całym tym procesie.

Wiedziałem, że za kostiumy odpowiada Hania Podraza, więc ten element będzie miał swój wyraz i zostanie odpowiednio estetycznie wypunktowany. Widziałem film „Życie dla początkujących”, więc znałem estetykę, w jakiej porusza się reżyser. To zaczęło działać na moją wyobraźnię. Wiedziałem, że mogę zastosować pewien rodzaj grubszej kreski. Tego człowieka można by ubrać w drelich, zrobić z niego sztywnego pracownika hurtowni i dodać mu wąsa.

Pomyślałem jednak, że dodam mu niedowład ręki. Z racji swoich doświadczeń jest człowiekiem, który chce pomagać, wyłuskiwać podobnych sobie ludzi. To daje nam pewną szlachetność. To wspólna praca moja, Hani Podrazy i dziewczyn z charakteryzacji. Wiem, że te filtry, które dodajemy, budują empatyczną więź z widzem. Zaczynam czuć, na co pracuję, czym przekonuję widza i przeciągam go na swoją stronę.

Wiedziałem, że musi nadejść moment, w którym widz pomyśli: „Nie no, jesteśmy po ich stronie. Wiemy, jakie są tu problemy, ale troszeczkę przeginacie. Już się uspokójcie, bo za dużo jest w tym egocentryzmu”. Myślę jednak, że Gryfik jest też po to, żeby powiedzieć: „Nie, nie, tutaj stonuj”. A w grupie siła.

Alicja Pruszyńska: Dowiedziałam się też, że scenarzystka początkowo wyobrażała sobie tę postać jako bardziej komediową.

Łukasz Simlat: Tak, taki był zapis i domyślałem się tego. Ale nawet w tej komediowości trzeba pokazać prawdę o człowieku. Zawsze działało na mnie powiedzenie, że smutne jest życie zawodowego komika. I niestety, paradoksalnie, to się sprawdzało. Louis de Funès, który przeszedł kilka zawałów, Peter Sellers – dokładnie to samo, przedwczesna śmierć. Zestawienie komediowości ze smutkiem, z jakimś rodzajem melancholii, otwiera inny kierunek niż tylko komikowanie polegające na tym, że komuś coś upada.

Taki rodzaj aktorstwa mnie nie interesuje. Wolę spróbować stworzyć człowieka, w którym jest melancholia, który jest nieprzystosowany. I to zaczyna być słodkie. Zaczynamy się śmiać przez filtr jakiejś emocji, a nie dlatego, że coś jest głupie. To zostawia w nas inne odczucie, inną pamięć mięśniową, inne wnioski. Zawsze jest coś więcej.

Alicja Pruszyńska: Chciałam cię jeszcze podpytać o „Kobietę stanu wolnego”. Pomyślałam, że te dwa filmy mają pewien wspólny mianownik. Oba opowiadają o bohaterach, którzy próbują ułożyć sobie życie na nowo, choć robią to na zupełnie różne sposoby. To przypadek, że trafiły do ciebie takie scenariusze, czy po prostu zwracasz teraz uwagę na podobne projekty?

Łukasz Simlat: To przypadek. Nie jestem aktorem, który może przebierać w scenariuszach jak Sean Penn, który w jednym z wywiadów opowiadał, że na jego biurku leży siedemdziesiąt tekstów i co kilka dni wybiera jeden, czyta i decyduje, czy chce go zrealizować. Nie mam takiego komfortu.

Nie mówię, że człowiek bierze wszystko. W przypadku „Kobiety stanu wolnego” chodzi o jedną scenę, ale to nie jest dla mnie żadna ujma. Ujmą byłoby, gdybym się tego podjął i źle to zrobił. Wtedy wiedziałbym, że schrzaniłem coś, co miało służyć filmowi. Miałem jednak świadomość, że kontekst pracuje na mojego bohatera. Przekonała mnie socjologiczna próba spojrzenia na zjawisko bezdomności. Ta bezdomność nie musi być brudna. Może nas otaczać, a my możemy nie być jej świadomi, bo ktoś po prostu nie ma domu.

Zawsze puszczam sobie taki film, wiedząc już, kto w nim gra, bo wiem, na jakim poziomie interpretacyjnym będzie się poruszał. Kamil Janik, producent tego filmu, z którym wcześniej kilkakrotnie pracowałem, zwrócił się do mnie. Widząc możliwość – w sposób szlachetny – przeprowadzenia małej rzeczy, która może zapracować na ten film, bardzo chętnie się tego podejmuję.

To może śmiesznie zabrzmi, ale ludzie, którzy w większości mieszkają w Warszawie, i aktorzy uczestniczący w całym tym filmowym biznesie w ogóle się nie spotykają. Śmiejemy się, że widujemy się na delegacjach, kiedy wyjeżdżamy na plan poza miasto. „Stary, ile lat się nie widzieliśmy, a przecież mieszkamy w tym samym mieście!”. Wielokrotnie biorę coś na siebie również po to, żeby spotkać się z innymi ludźmi. Warto wyjść z domu, poznać punkt widzenia młodego reżysera czy koleżanki lub kolegi, których nie widziałem od wielu lat.

Alicja Pruszyńska: Wspomniałeś, że nawet niewielka rola może mieć znaczenie dla całego filmu. Zawsze można w niej znaleźć coś ważnego.

Łukasz Simlat: Anthony Hopkins w „Milczeniu owiec” – przykład trochę wytarty i wyświechtany, ale na szczęście się niestarzejący. Jedenaście minut na ekranie, Oscar, a jaka intensywność.

Wszystko zależy od mojego podejścia do zadania. Takie role bywają bardziej przerażające – im mniej czasu ekranowego, tym mniej czasu na interpretację, wykazanie się przed widzem i pokazanie pełnej rozpiętości bohatera. To automatycznie ogranicza nam paletę możliwości. Ale jeśli człowiek znajdzie odpowiedni sposób i dobrze wszystko przemyśli, może to być niebywałą frajdą. Ten rodzaj adrenaliny mnie inspiruje – strach, czy w tym krótkim przebiegu czasowym uda się zrobić to, co człowiek nawymyślał. 

Alicja Pruszyńska: Na koniec chciałabym cię jeszcze zapytać, w nawiązaniu do filmu „Ma to sens”. To może dość ogólne i refleksyjne pytanie, ale co dla ciebie ma w życiu największy sens?

Łukasz Simlat: Wiesz, chyba samo życie ma sens. To potrzeba odnajdywania go każdego ranka, wstawania i przezwyciężania w sobie niechęci do rzeczy, których nie chcemy robić. Wyciąganie z nich wniosków. 

Spotkania z ludźmi też mają sens. Uczenie się pomimo wieku czegoś nowego, bo dostosowujemy się i świat mniej boli. A przynajmniej staramy się zrozumieć inne punkty widzenia. Więc tak, to ma sens. 

Ma sens wyjść z domu i spotkać drugiego człowieka.

Fot. Paulina Pawłowska

Reklama