Kinga Burzyńska: Parafrazując tytuł filmu Marii Wojtyszko, „Miłe kobiety” – jest ze mną miła kobieta, Anita Sokołowska. Aż niewiarygodne, że po raz pierwszy zagrałaś główną rolę w pełnometrażowym filmie fabularnym. Zgadza się? Ile lat minęło od ukończenia przez ciebie szkoły filmowej?
Anita Sokołowska: Tak, jestem po szkole już dwadzieścia siedem lat.
Kinga Burzyńska: Powiedz mi, czy taki debiut w pierwszoplanowej roli, długo wyczekiwany, jest jak dziecko, które nosiło się, nosiło, aż w końcu przyszło na świat? Bo to, co urodziłaś, jest naprawdę bardzo dobre, żeby była jasność.
Anita Sokołowska: Dziękuję bardzo. Nie wiem, czy był aż tak wyczekiwany, bo właściwie pracuję non stop od dwudziestu siedmiu lat. Bardzo dużo pracowałam w teatrze i cały czas pracuję. Telewizja bardzo mnie pochłonęła, ale też pielęgnowała – mam za sobą dwa długie epizody serialowe. Nie ma co ukrywać, że kiedy projekty komercyjne cię zagarniają, trudno wyrwać się do filmu. Oddajesz swój wizerunek i nie ma się co z tym kłócić. Po prostu tak jest. Całą swoją ambicję realizowałam w teatrze.
Kinga Burzyńska: Cieszę się, że zagrałaś tę rolę, bo twoja bohaterka jest bardzo dojrzała. Wspomniałaś o teatrze, a mam wrażenie, że praca nad tą postacią miała w sobie coś z pracy teatralnej. Zacznijmy jednak od początku. O czym są „Miłe kobiety” i kim jest twoja bohaterka?
Anita Sokołowska: Trudno w dwóch zdaniach opowiedzieć, o czym jest ten film, żeby go nie uprościć. Gram główną rolę, a na ekranie pojawia się też wiele innych kobiet. Trochę wpisuje nas to w nurt kina kobiecego czy feministycznego, ale nie do końca bym się z tym zgodziła, ponieważ występują w nim również mężczyźni, którzy mierzą się z podobnym problemem.
Myślę, że to przede wszystkim opowieść o braku komunikacji w związku, w relacjach i w rodzinie, a także o próbie przełamania schematów i uwolnienia się od trudnych relacji. Mojej bohaterce, Milenie, udaje się zrobić ten krok. Walczy o siebie i podejmuje ostateczny gest – decyduje się wyjść poza ramy rodziny.
Kinga Burzyńska: To bardzo odważny gest, który może budzić różne reakcje i stać się punktem wyjścia do dyskusji. Milena jest prawniczką, mieszka z babcią i dwójką dzieci – córką i synem. Jej mąż przebywa na odwyku, a w tej roli oglądamy fantastycznego Marcina Czarnika. W babcię Mileny wciela się z kolei Barbara Wrzesińska. Jestem bardzo ciekawa, jak wyglądało wasze spotkanie. W napisach końcowych pojawia się określenie „ze specjalnym udziałem Barbary Wrzesińskiej”.
Anita Sokołowska: Mogę powiedzieć o Barbarze Wrzesińskiej wiele dobrego. Przede wszystkim jest wspaniałą osobą, bardzo zaangażowaną w projekt. Miała też długie partie tekstu, których uczyła się na pamięć. Była duszą towarzystwa na planie – opowiadała mnóstwo anegdot, porównywała nasze doświadczenia, wspominała, jak kiedyś wyglądała praca, i dzieliła się historiami ze swojego życia. To spotkanie bardzo mocno zapisało mi się w sercu. Basia jest niezwykle radosna, cudowna i ma poczucie humoru.
Kinga Burzyńska: Ale jest w niej też zadziorność, prawda?
Anita Sokołowska: Dokładnie! Basia jest niesamowicie zadziorna, a do tego wciąż ma ogromny apetyt na to, co robi, i na życie.
Kinga Burzyńska: Jak wyglądała sama praca nad filmem? Budżet był mocno ograniczony, a w Polsce, jak wiemy, niełatwo realizuje się filmy. Wspominałaś też, że tekst Marii Wojtyszko jest bardzo intensywny. Na czym polegała trudność pracy nad tym projektem?
Anita Sokołowska: Przede wszystkim mieliśmy bardzo mało czasu na realizację całego filmu, dlatego musiałam dobrze przygotować się do roli jeszcze w domu. Największym wyzwaniem było jednak dla mnie to, że moja bohaterka w trakcie scen zwraca się bezpośrednio do widza.
Kinga Burzyńska: Czyli burzycie czwartą ścianę.
Anita Sokołowska: Tak. To było dla mnie największe wyzwanie, ponieważ nie zakładaliśmy cięć. Nie było momentu, w którym padało „koniec, akcja”, a ja mogłam na chwilę się zatrzymać, zastanowić i wejść w inny rejestr. Kręciliśmy sceny tak, że przeżywałam określone emocje, a jednocześnie zwracałam się do kamery, dodając coś na stronie do widza.
Z czasem tak mi się to spodobało, że słyszałam: „Dobra, to teraz spójrz w kamerę”, a ja pytałam: „Ale z jaką intencją? Co ja mam wam właściwie powiedzieć?” (śmiech). Nie brakowało więc nieprzewidzianych przygód. Maria jest jednak dramatopisarką teatralną i potrafi świetnie pisać sceny. Jej tekst wyróżniają między innymi bardzo długie sceny dialogowe. Mam poczucie, że dziś rzadko kręci się już w filmach sceny liczące trzy czy cztery strony tekstu. Zamiast tego wykorzystuje się różne konteksty i zbliżenia, a bohaterowie wypowiadają tylko najbardziej esencjonalne kwestie – z różnych powodów. Tymczasem Maria napisała pełny scenariusz, co oznaczało, że trzeba było nauczyć się tekstu i zadbać o wszystkie psychologiczne niuanse.
Bardzo lubię na przykład scenę z Marcinem Czarnikiem, która w filmie trwa około siedmiu-ośmiu minut. Na jej nakręcenie mieliśmy jednak zaledwie pół godziny.
Kinga Burzyńska: Chodzi o scenę, w której mąż twojej bohaterki wychodzi z odwyku i się spotykają?
Anita Sokołowska: Nie, o tę w sypialni, kiedy bohaterowie próbują odbudować swoją relację, aż nagle wszystko się z Mileny wylewa. To bardzo teatralna scena, a mieliśmy zaledwie pół godziny na jej realizację.
Kinga Burzyńska: To ogromne wyzwanie, zwłaszcza przy takiej intensywności emocji.
Anita Sokołowska: Tak. Razem z Marcinem i reżyserami wymyśliliśmy, jak ją rozegrać, bo to właśnie ona sprawia, że Milena wychodzi z dotychczasowego schematu. Uświadamia sobie, że w jej relacji z mężem nic się nie zmieniło. Żeby odbudować samą siebie, musi najpierw zniszczyć to, co ją ogranicza.
Kinga Burzyńska: To początek opowieści o odwadze. A jak przygotowywaliście się do filmu? Dużo było prób i rozmów z reżyserami?
Anita Sokołowska: Nie nazwałabym tego skrupulatnym planowaniem, ale solidnym przygotowaniem. Kilkukrotnie spotykałam się z Marią i Kubą Kroftą, współreżyserem filmu, żeby rozmawiać o scenariuszu.
Kiedy już dobrze go poznałam i wiedziałam, co chciałabym zagrać, zależało mi na tym, żeby upewnić się, czy właściwie rozumiem intencje reżyserów. Chciałam odnaleźć się w ich poetyce opowiadania. W pracy aktora z reżyserem bardzo ważne jest porozumienie co do tego, jak opowiadamy historię i w jakiej estetyce się poruszamy. Dlatego sporo rozmawialiśmy o scenariuszu.
Jedną ze scen, do których szczególnie dobrze się przygotowaliśmy, było zbliżenie erotyczne między mną a Nowakiem, postacią graną przez Marka Němeca. Marek jest Czechem, z Pragi. Rozmawiałyśmy z Marią o tym, jak pokazać tę scenę, żeby nie była opowiedziana z perspektywy mężczyzny. Niestety w większości filmów kobieta przedstawiana jest jako obiekt jego pożądania. Długo dyskutowałyśmy o tym, jak tego uniknąć.
Później poprosiłam reżyserów i Kubę Burakiewicza, operatora filmu, żebyśmy pojechali na plan i dokładnie omówili przebieg sceny. Zakładała ona bardzo długie ujęcie typu master shot, dlatego Marek i ja musieliśmy być świetnie przygotowani. Oboje musieliśmy dokładnie wiedzieć, co robimy, mieć pewność, że nie przekroczymy swoich granic i że podczas realizacji nie będzie miejsca na przypadkowość.
Kinga Burzyńska: To bardzo odważna scena. Często słyszę, że aktorzy zgadzają się na kręcenie odważnych scen erotycznych pod warunkiem, że są one uzasadnione. Dziś dużo mówi się także o koordynatorach scen intymnych. Jak to wyglądało u was? Czułaś się bezpiecznie na planie?
Anita Sokołowska: Tak, ponieważ wiedziałam, że scena jest dobrze przemyślana i ma swoje uzasadnienie. Reżyserzy kilkukrotnie pytali mnie, na co mogę się zgodzić, czego nie chcę robić i co chcę pokazać. Stworzyli mi poczucie bezpieczeństwa. Wiedziałam, że nie ma tu miejsca na wykorzystanie mojej osoby.
Miałam też świadomość, że ta scena jest potrzebna, by opowiedzieć historię Mileny. Nie pracowaliśmy na planie z koordynatorem intymności, ale chyba nie był nam potrzebny. Mam doświadczenie teatralne i pracowałam na różnych planach, więc wiem, na co mogę się zgodzić, a co przekracza moje granice.
Kinga Burzyńska: Ta scena jest przepiękna, bardzo sensualna. Dużą rolę odgrywają też kolory.
Anita Sokołowska: Tak, to właśnie taka filmowa scena. Milena tworzy w głowie swoją prywatną opowieść. Myślę, że wiele kobiet chciałoby coś takiego przeżyć i zobaczyć.
Kinga Burzyńska: Tylko dlaczego Czech, Anito? Dlaczego nie Włoch (śmiech)?
Anita Sokołowska: Włoch byłby chyba zbyt oczywistym wyborem (śmiech). Marek Němec jest bardzo dobrym i rozpoznawalnym aktorem w Czechach. Maria i Kuba pracowali z nim w tamtejszym teatrze, więc myślę, że stąd wziął się ten pomysł.
Kinga Burzyńska: A co pomyślałaś, kiedy dowiedziałaś się, że zagrasz scenę erotyczną właśnie z nim? Jeszcze zanim się poznaliście?
Anita Sokołowska: Po pierwsze, zawstydziłam się (śmiech). Mam ogromne zaufanie do Marii i Kuby. Wiedziałam, że skoro uznali, że to właśnie Marek powinien zagrać tę rolę, to znaczy, że tak miało być.
Kinga Burzyńska: Wróćmy do początku. Brałaś udział w castingu czy Maria i Kuba od razu wiedzieli, że chcą obsadzić cię w tej roli? Scenariusz powstał z myślą o tobie?
Anita Sokołowska: Nie wiem, czy był napisany dla mnie, ale Maria wysłała mi pierwszą wersję scenariusza i po prostu zapytała, czy chciałabym zrobić z nimi ten film.
Kinga Burzyńska: I od razu go przeczytałaś? Znam historie aktorów, którzy dostają scenariusz, ale odkładają go na półkę i wracają do niego dopiero następnego dnia.
Anita Sokołowska: Nie przeczytałam go od razu, bo akurat pracowałam nad „Aniołami w Warszawie” w Teatrze Dramatycznym. Czytałam też inny scenariusz, a nie lubię mieszać ze sobą tematów. Dałam sobie chwilę odpoczynku, a potem pomyślałam: „Jezu, Maria do mnie napisała, ma jakiś scenariusz. Muszę go przeczytać!”.
Pierwsza wersja była znacznie obszerniejsza. Działo się w niej więcej, pojawiało się więcej postaci, a wątek realizmu magicznego, związany ze świecącą cipką, był bardziej rozbudowany i inaczej opowiedziany. Szerzej potraktowano też temat starzenia się ciała. Ostatecznie, ze względów budżetowych, zrealizowano go za pomocą dość prostych środków, co nie znaczy, że wypadło to gorzej. Scenariusz z czasem skrócono i dostosowano do budżetu, ale postać Mileny od razu ze mną zarezonowała. Powiedziałam Marii: „Tak, robimy! Tylko proszę, zrób tak, żeby Milenie też na sam koniec zaświeciła się cipka!” (śmiech).
Kinga Burzyńska: Musimy teraz wyjaśnić, o co chodzi z tą świecącą cipką. To ma związek z twoją córką, graną przez Julię Totoszko, która marzy o śpiewaniu. Początkowo wybiera jednak inną drogę, ale nie zdradzajmy za dużo. No i ma – jak powiedziałaby moja córka – crusha (śmiech).
Anita Sokołowska: Tak, po prostu kiedy wzrasta pożądanie erotyczne, następuje jego emanacja, która przybiera postać świecącej cipki.
Kinga Burzyńska: To właśnie ten realizm magiczny. Można by powiedzieć, że jest w tym coś czeskiego.
Anita Sokołowska: Tak, jest tu sporo czeskiego dowcipu i to świetnie działa. Uważam, że połączenie wrażliwości Marii Wojtyszko i Kuby Krofty bardzo dobrze się sprawdza. On jest Czechem, ona Polką. Kuba jest zanurzony w delikatnym, frywolnym humorze, a Maria pilnuje sensów i znaczeń. Oczywiście nie oznacza to, że brakuje jej poczucia humoru – wręcz przeciwnie. Mam jednak wrażenie, że to wzajemne uzupełnianie się bardzo dobrze wpływa na efekt ich pracy. Wydaje mi się, że z realizmem magicznym wiąże się również zabieg, w którym Milena patrzy w kamerę i prowadzi dialog z widzem.
Kinga Burzyńska: To był pomysł zapisany w scenariuszu od samego początku?
Anita Sokołowska: Tak, od razu.
Kinga Burzyńska: Nie bałaś się tego? Wspominałaś, że kręciliście sceny w długich ujęciach. Musiałaś na przykład przytulać męża, który właśnie wyszedł z odwyku, a jednocześnie pokazywać kamerze, że wcale niekoniecznie się z tego cieszysz. Być może chwilę wcześniej wydarzyło się coś zupełnie innego. To zawsze jest wyzwanie aktorskie: nie przerysować, nie przesadzić. Dużo nad tym pracowałaś? Moim zdaniem świetnie wam się to udało.
Anita Sokołowska: Skłamałabym, gdybym powiedziała, że przygotowania nie trwały długo. Do tego filmu przygotowywałam się jak do spektaklu teatralnego. Myślę, że zajęło mi to około półtora miesiąca. Nie pracowałam non stop, ale cały czas wracałam do scenariusza, zastanawiałam się nad nim i uczyłam tekstu, żeby po wejściu na plan być w pełni przygotowaną.
Prowadzenie podwójnej narracji w jednej scenie jest trudne. Muszę mieć pełną świadomość przepływu emocji: z jednej strony rozmawiam z mężem czy córką, a z drugiej niejako komentuję na stronie to, co właśnie gram. To równoległa narracja.
Kinga Burzyńska: Czyli tak, jakbyś na marginesie dodawała jakąś uwagę. A jak w ogóle czułaś się na festiwalu w Gdyni?
Anita Sokołowska: Wspaniale! Miałam okazję zobaczyć „Kobietę stanu wolnego” z Ewką Bułhak, którą uwielbiam. Przyjaźnimy się, więc bardzo chciałam zobaczyć ten film. Naprawdę bardzo mi się podobał. Uważam, że Ewa świetnie zagrała. Zobacz, ona również dopiero w wieku pięćdziesięciu czterech lat dostała możliwość zagrania głównej roli.
Widziałam też „Kalafior przeznaczenia”. To zupełnie inna forma i bardzo podobało mi się ryzyko, które twórcy podjęli zarówno w sposobie filmowania, jak i w samej narracji. Świetnym pomysłem jest też mówiący głosem Adama Woronowicza kalafior.
Kinga Burzyńska: Wcześniej rozmawiałyśmy o tym, że „Miłe kobiety” wpisują się w nurt kina środka, kina dla ludzi. To film, który niczego nie udaje, nie ma w sobie pretensjonalności, a jednocześnie opowiada o ważnych sprawach. Jest taka scena przy obiedzie: twoja siostra rodzi dziecko, jest babcia, każdy czegoś chce. Podajesz strogonowa, okazuje się, że twój syn nie będzie go jadł, więc musisz zrobić naleśniki. Pomyślałam wtedy: „Przecież to mogłoby się wydarzyć w każdym domu!”. Czy to również kino, które sama chciałabyś oglądać? Jakie filmy lubisz? Ciężkie emocje, jak w „Dzikim, dzikim wschodzie” Janka Holoubka, czy jednak bliższa jest ci emocjonalna lekkość?
Anita Sokołowska: Uważam, że kino, tak samo jak teatr, powinno być różnorodne. I dobrze, że takie jest, bo mamy różnych widzów, różne potrzeby i wrażliwości. Znaczenie ma też moment, w którym przychodzimy coś zobaczyć. Różne rzeczy oddziałują na nas w różny sposób. Dlatego nie powiem ci, jaki typ kina lubię. Lubię kino mądre, które mnie zaskakuje. To może być zarówno dramat psychologiczny, jak i dobrze opowiedziane kino obyczajowe. Bardzo lubię też kino autorskie. Na przykład „Chronologia wody” totalnie mną zawładnęła. Po prostu nie wiedziałam, co mam zrobić. Pomyślałam wtedy: „Ja chcę robić kino!”.
Kinga Burzyńska: Właśnie dlatego cię o to pytam. W teatrze reżyserujesz, więc patrzysz na kino również z nieco innej perspektywy.
Anita Sokołowska: Tak, już udaje mi się patrzeć na nie w ten sposób. Bardzo poszukuję znaczeń. Zastanawiam się, czy forma wybrana przez reżyserkę lub reżysera jest uzasadniona ideą i czy wszystko się ze sobą zgadza. Ale jestem też bardzo dobrym widzem, bo naprawdę chcę, żeby mi się podobało. Lubię chodzić na filmy moich znajomych i mocno im kibicuję. Uważam, że im więcej osób wokół mnie będzie odnosiło sukcesy, tym ciekawiej będzie również dla mnie.
Kinga Burzyńska: A kiedy przyjeżdżasz do Gdyni, myślisz sobie, że dziś albo jutro będziesz do rana w Piekiełku? Czy Anita w ogóle imprezuje?
Anita Sokołowska: Lubię imprezować, nie ma w tym nic złego (śmiech). W tym roku nie miałam jednak na to czasu. Przed przyjazdem do Gdyni byłam na planie filmu, który kręcę na Mazurach z japońskim reżyserem. „Mazurian Summer Story” to koprodukcja kilku krajów – większość scen gramy po angielsku, co było dla mnie ciekawym wyzwaniem. To historia opowiedziana w bardzo interesujący sposób. Teraz mam próby w Teatrze Dramatycznym u Wojtka Farugi, więc nie mogłam poświęcić całego tygodnia festiwalowym imprezom i szaleństwu w Piekiełku.
Kinga Burzyńska: Co przygotowujecie z Wojtkiem Farugą?
Anita Sokołowska: „Nina. Wieczna Królowa” – spektakl o Ninie Andrycz. Gram samą Wieczną Królową. Wojtek powierzył mi nietuzinkowe i niejednoznaczne zadanie. Niedawno miałam też premierę „Krótkiego spektaklu o matce i córce”, w którym występuję z Heleną Urbańską.
Kinga Burzyńska: Czyli jesteś w takim wieku, że możesz grać zarówno matkę, jak i córkę.
Anita Sokołowska: I oby tak zostało do końca!
Kinga Burzyńska: Jesteś chyba w bardzo dobrym momencie.
Anita Sokołowska: Chyba tak, nie narzekam. Jestem szczęśliwa, dobrze się dzieje i mam w sobie dużo dobrej energii. W teatrze można opowiadać za pomocą znaków, symboli i metafor, dlatego wiek nie jest aż tak istotny. W filmie wygląda to inaczej – kamera widzi wszystko, każde kłamstwo.
Kinga Burzyńska: Jesteś bardzo zadaniową aktorką, prawda?
Anita Sokołowska: Zdecydowanie. Mam w sobie jednak również pewną dozę szaleństwa, którą lubię. Kiedy trzeba podjąć wyzwanie, robię to.
Myślę, że jest w tym sporo prawdy: my, aktorzy, jesteśmy dzieciakami. Dzięki temu zachowujemy w sobie żywotność i pasję aż do późnych lat. Budowanie roli, tworzenie kolejnych bytów i ich światów, rozważanie różnych hipotez na ich temat – to właśnie jest super.
Fot. Paulina Pawłowska
